maandag 28 januari 2013

Ecologische Pedagogiek en boomwhackers.

Vorige week heb ik mezelf getrakteerd op een schoolreisje. Per slot van rekening kreeg ik laatst bij mij akte van ontslag ook een akte van aanstelling en daaruit maakte ik op dat ik het afgelopen half jaar wel degelijk verbonden ben geweest aan een school, al heb ik er geen voet over de drempel gezet. Het zou wel een grap zijn, bedenk ik me nu, als ik in deze laatste week van mijn werkzaam bestaan nog even daadwerkelijk zou gaan 'werken'. Maar goed, ik geloof niet dat de school in kwestie zich verbonden voelt met mij en andersom is dat zeker niet het geval. Dus kan ik stellen dat ik een juf ben zonder school, maar het onderwijs zit in mijn bloed en dus mocht ik van mezelf naar Utrecht. Om me te vergapen aan allerlei mooie, nieuwe onderwijsontwikkelingen waaraan ik zelf had mee willen werken. Overigens zag ik ook heel veel waar ik niets mee te maken wilde hebben, maar dit terzijde.

Ik had me opgegeven voor een lezing van de Hogeschool Utrecht over Ecologische Pedagogiek. Daarbij had ik wilde fantasieën over op je knieën in de kwelder kinderen uitleggen hoe dat nou zit met zout en zoet water, maar daar ging het dus niet over.

Mijn associatie met het woord 'ecosysteem' bleek wel aardig te kloppen. De van nature belangrijke wisselwerkingen, causale verbanden en de relevante relaties, zien de enigszins filosofisch aangelegde pedagogen als 'ecologisch'. Anders dan de onderwijskundige psychosociale benadering waar men in Den Haag zo dol op is, hecht een ecologisch pedagoog grote waarde aan het web waarin kinderen zich bevinden en waarin alle factoren hun al dan niet waardevolle (en meetbare) bijdrage leveren aan de ontwikkeling. Termen als meerstemmigheid, verbondenheid en complexiteit werden de zaal in geslingerd.

Ik zat er met flapperende oren naar te luisteren. Ik hoorde niets nieuws. Loris Malaguzzi, om maar iemand te noemen, had het al over de omgeving als pedagoog en ook mijn eigen Freinet gebruikte het leven zelf. Eigenlijk heel veel onderwijsvernieuwers. Achter mij zat een (Jenaplan-) docent van de PABO in Assen zich te verbijten.

Maar het ergste moest nog komen. Dat was een opmerking uit de zaal. Van een juf. 'Ik werk in het onderwijs, dus ik denk dat ik wel namens alle leerkrachten in Nederland kan spreken...' En toen kwam het: '... het klinkt wel leuk die ecologische pedagogiek, maar als dit niet van bovenhand wordt opgelegd, verplicht wordt gesteld door de directie, gaat het ook niet gebeuren hoor, want naast rekenen en taal ook nog aan ecologische pedagogiek doen; daar is gewoon geen tijd en ruimte voor'. Nee doos, muts, onnozele geit! Ecologische pedagogiek is niet zomaar 'iets' wat je erbij moet doen... het zou de basisgedachte moeten zijn, van waaruit je alle vakken geeft! Net als burgerschapsvorming iets is wat je moet doen en niet uit een boekje kunt leren. Het is mijn grootste irritatie, maar ook ben ik tamelijk allergisch geworden voor dat afschuifgedrag. Nee, de directie; die moet het maar verplicht stellen. Dat helpt. Wanneer nemen leerkrachten hun eigen verantwoordelijkheid? Hester IJsseling blogt erover in haar 'Nussbaum over verantwoordelijkheid'. Ik moest er vandaag opnieuw aan denken toen ik de volgende tweet las: 'Vandaag Cito eindtoets oefenen...Lastig om iets te doen waar je totaal niet achterstaat.' Tja, denk ik dan. Zolang we het allemaal braaf blijven doen, zal er echt niets veranderen hoor.

En zo doolde ik later rond over de jaarbeurs. Het onderwijs keurig in straten en pleinen opgedeeld, hier en daar een methode die vakoverstijgend riep te zijn. Cito, centraal gesitueerd op een enorm plein, nodigde me aan tafel uit omdat 'we samen meer weten'. Ik wilde het niet weten. Gelukkig vond ik in de muziekstraat een heel fijne muziekwinkel, niet geïntegreerd met geen enkel ander vak; gewoon lekker op zichzelf staand met een super enthousiaste muziekjuf. Daar kwam ik bij en kreeg ik helemaal weer hoop toen er zich een jonge student meldde die aangaf dat hij muziek zó belangrijk vond. 'Ik leer er dan wel niets over op de PABO, maar dat geeft niet; ik leer het mezelf wel'. Hij roemde, net als Ali B. zijn juf Mirjam, zijn basisschooljuf van vroeger; die tussen de lessen door haar gitaar pakte en zomaar wat speelde. Volmaakt gelukkig zat ik daarna in de trein met mijn boomwhackers. Schoolreisje geslaagd.

woensdag 16 januari 2013

Nevel

"One of the things the web teaches us is that everything is connected (hyperlinks) and we all should work together (standards). Too often school teaches us that everything is separate (many different 'subjects') and that we should all work alone." Aaron Swartz

Dit citaat triggerde me. Ik las het op een facebookpagina van een vriend en had niet onmiddellijk in de gaten dat het van de 26-jarige internetactivist was die vrijdag 11 januari zelfmoord pleegde. Zijn strijd voor openheid leverde hem civiele procedures op, inclusief beschuldigingen, arrestaties, boetes en dreiging van gevangenisstraf. 

Niet iedereen houdt van openheid en soms zijn mistige nevelen misschien ook wel te verkiezen boven de niets onthullende openheid. Lance Armstrong weet er alles van. En ik ook. Soms legt openheid zoveel kwetsbaarheid bloot dat het risico op beschadiging groot is. Vandaar dat ik in dit blog met flink wat omtrekkende bewegingen op mijn doel af ga.

Deze week werd ik via Twitter deelgenoot gemaakt van een inkijkje in een klassenpraktijk. Voor de getoonde openheid van juf en school niets dan lof. Grote bewondering. Maar wat zag ik? En wat las ik in het citaat van Aaron? Hij stelt, en ik ben het roerend met hem eens, dat te vaak scholen in hun aanbod zaken scheiden en ieder kind voor zich, zich de stof maar eigen dient te maken. Losgeweekt van de context en het echte leven zelf. Exact dat zag je gebeuren in het filmfragment. Het lesgeven teruggebracht naar een manipulerende wijze van cognitieve gedragstherapie. Een manier van omgaan met elkaar die in niets lijkt op de natuurlijke wijze waarop ouders met hun kinderen communiceren en kinderen onderling problemen bespreken en leren van en met elkaar. Gelukkig heb ik ook andere filmpjes gezien, bijvoorbeeld 'in de klas van Ellen' van Ellen Emonds, leraar van het jaar 2012. En gelukkig is er in het onderwijsveld ook steeds meer vraag naar leergebiedoverstijgend leren, metacognitie, en mag ik met mijn werk een bijdrage leveren om leerkrachten te helpen met de implementatie daarvan.