vrijdag 4 oktober 2013

'Juf, kan ie zo wel ademhalen?'

Na een lange zomer van relatieve rust ben ik deze week begonnen aan een nieuwe uitdaging. In één week op 5 scholen 9 groepen kinderen muziekles geven. En dat dit schooljaar 15 keer.

Negen keer zag ik deze week een klas vol kinderen, beetje afwachtend, beetje voorzichtig. Andere kinderen meteen heel direct en behulpzaam. En ik deed negen keer ongeveer hetzelfde praatje. Fijn dat ik bij hen op bezoek mocht komen. Dat ik niet alléén was, maar dat ik iemand bij me had. Maar dat diegene zó verschrikkelijk verlegen was dat ie zich écht niet durfde te laten zien. Maar dat ik er wel een liedje over kon zingen, zodat de kinderen konden horen wie ik meegenomen had. Bla bla bla.

Zingen was tot voor kort niet echt mijn ding. Best raar voor iemand die zich 'muziekjuf' noemt. Maar ik heb in het verleden net iets té vaak gehoord: 'zing jij maar niet', en geloof me; dan hoef je niet zo nodig meer. Maar goed; ik wilde wel. En deed het ook. Op school, in de klas. In de auto of thuis, met mijn gitaar. Mijn kinderen zeiden dan hooguit; 'doe maar niet als onze vrienden er zijn, goed?'.

Voor de opleiding die ik in augustus begon (Vakspecialisatie Muziek aan het Conservatorium in Groningen) moest ik mezelf muzikaal presenteren en geloof het of niet: ik heb gezongen! Inclusief een hoop gegoochel met een bekertje, ook wel bekend als de bijna té populaire Cupsong. Wat een stap heb ik op dat moment gezet!

Deze week heb ik het lied over 'Schrumpie' uit Dansspetters van Maria Speth wel meer dan honderd keer gezongen. Zonder gitaar of andere begeleiding. Met een begintoon ('gele knop juf?') en verder niets. Nou ja, met niets... natuurlijk wél met Schrumpie! Die na tig keer zingen zijn/haar nieuwsgierigheid niet langer kon bedwingen en uit zijn/haar tas kroop om kennis te maken met de kinderen. Zó mooi om te zien dat een piepschuim bol met veren, vilt, een stel oogjes en wat touw onmiddellijk wordt beschouwd als een levend dier. Niet alleen kleuters, maar zelfs kinderen van groep 5 voelden grote empathie voor het schepsel. Ze wezen mij terecht als ik per ongeluk op één van de toch wel onhandige poten van Schrumpie stond. Of vroegen bezorgd of ie niet bang was in de tas. Prachtig.

Vandaag gaf ik mijn vaste muziekgroepje (6 kinderen) muziekles. Van de muziekschool had ik een ukelele meegenomen. De akkoorden had ik mezelf pas gisteravond aangeleerd en dus ging het spelen nog niet heeeel goed. Eén van de kinderen, soms wat onzeker over zichzelf, zag nu mij worstelen en dat leverde een prachtig gesprek op. Over dingen durven en willen kunnen, over doorzetten, dapper zijn, maar ook over verdrietig zijn als het niet gelijk lukt. Mooi hoor! Stappen zetten, en blijven zetten. Hoe eng ze ook zijn. Desnoods met een marionet erbij voor morele steun, op wie je lekker je eigen tekortkomingen kunt projecteren. Heerlijk!

donderdag 23 mei 2013

De opbrengst, dat ben ik.

In mijn jaren dat ik als leerkracht werkte op een Freinetschool heb ik regelmatig het verwijt naar mijn hoofd gekregen dat ik niet 'opbrengstgericht' genoeg bezig was. In de kwaliteitskringen was ik namelijk kritisch over de invoering van de Cito-toetsen in de kleutergroepen en de invoering van Pravoo, een leerlingvolgsysteem voor kleuters. Mijn kritiek op de bureacratisering van het (kleuter-) onderwijs had vooral te maken met het 'nut' ervan. In mijn ogen voegden de instrumenten maar bar weinig toe, zeker in verhouding tot de tijdsinvestering die ze kostten. Dat je ook zonder het gebruik van toetsen een heel goed beeld van kinderen kunt krijgen, heeft te maken met je eigen observatiecapaciteiten, de omvang van de groep, dat je de kinderen en hun gezinnen al vanaf groep 0 kent, de tientallen gesprekken die je met ouders voert i.p.v. 2x een tien-minutengesprek per jaar, kortom: met de unieke situatie van een kleine dorpsschool. Van een PO-raadmevrouw kreeg mijn team vorig jaar mei nog te horen dat het werkelijk heel bijzonder was hoe goed ons beeld van de kinderen was. En dat kwam niet door het gebruik van Cito, durf ik hier wel te stellen.

Wat ik hier ook durf te stellen, en na dit blog ga ik me nooit meer verdedigen, is dat ik altijd juist heel veel met opbrengsten bezig ben geweest. Met de titel van dit blog verwijs ik naar een project dat het Netwerk SOVO in 2009 afrondde over opbrengstgericht werken binnen vernieuwingsscholen. Bij de slotconferentie 'Anders evalueren' was ik aanwezig en maakte ik kennis met de Open Bron Monitor, een leerlingvolgsysteem voor scholen die verder kijken dan Cito. Invoering van dit systeem voor mijn school was echter ondenkbaar. Zoiets werd bovenschools geregeld en men ging natuurlijk niet in op de individuele behoefte van een klein dorpsschooltje. In mijn zoektocht naar een voor mezelf en de kinderen in mijn klas inzichtelijk en uitdagend systeem om opbrengstgericht te werken belandde ik in België. Daar maakte ik kennis met de wijze waarop Freinetscholen van oudsher vorderingen in kaart brengen en kinderen stimuleren; het brevettensysteem. Kinderen kunnen diploma's halen en praten zelf mee over de inhoud en de eisen. Diploma's voor tellen, voor het verzorgen van de kippen, voor het schrijven van moeilijke woorden, voor breien (!), je kunt het zo gek niet bedenken. Niet COTAN gecertificeerd, maar behoorlijk opbrengstgericht! En erg leuk om kinderen zo bewust te maken van hun eigen groei en ontwikkeling. Helaas... voor mij en de kinderen bleek deze manier van werken onmogelijk. Dat had te maken met het feit dat ik in die jaren nieuwe collega's kreeg (onbekend met Freinet), directietaken op mijn bordje kreeg en in de bovenbouw ging werken. Mijn diplomasysteem (nog in ontwikkeling) bleek niet overdraagbaar; voor mij was het het resultaat van jaren zelfstudie, scholenbezoek en contacten binnen de Freinetbeweging. Voor mijn toenmalige collega's was het een totaal nieuw en vreemd iets. In het nieuwe rapport dat we in die jaren ontwikkelden kwam er nog wel iets van terug; we vroegen kinderen om zelf aan te geven waar ze trots op waren en wat ze nog wilden leren. 

De opbrengst, dat ben ik. Een prachtige titel. Want het dekt de lading. Ik ben een verzamelbak van niet alleen kennis, maar ook van vaardigheden, gedachten en gevoelens. Als we alles in kaart zouden brengen, krijgen we inzicht in wie we zijn, wat we kunnen en wellicht ook waar we gelukkig van worden. Of we voor alle onderdelen toetsen nodig hebben en vergeleken dienen te worden met 'het landelijk gemiddelde', vind ik nog steeds een heel legitieme vraag. Die ik graag wil blijven stellen.

zaterdag 16 maart 2013

Joggingbroek

Geen blog geschreven betekent voor mij zoveel als: geen bericht goed bericht. Sinds ik officieel niet meer in loondienst ben, heb ik het nog nooit zo druk gehad. Net als mijn vader die, eindelijk met pensioen, het ook altijd stervensdruk heeft. Mijn hoofd zit op het moment vol chromatische en diatonische toonladders, tablatuur en boomwhackerkleuren. Dit in verband met mijn nieuwe rol als 'muziekjuf' op de school in mijn dorp. Voor mijn erfgoedproject 'Aan het werk met een kerk' heb ik leuke ontmoetingen met enthousiaste mensen en mag ik binnenkort de evaluatie schrijven. Voor het netwerk SOVO (samenwerkingsverband vernieuwingsonderwijs) ben ik onlangs overal en nergens geweest om onze standpunten te bespreken en mee uit te dragen. In Utrecht maakte ik, in het hol van de leeuw, kennis met de inspecteur-generaal van de onderwijsinspectie. In Den Haag sprak ik met een Tweede Kamerlid over de op handen zijnde verplichtstelling van de Cito Eindtoets. In Zwolle woonde ik het 'onderwijscafé van hetkind' bij, een initiatief van Martin Dogger en ontmoette ik een aantal Tweeps IRL. Superleuk!

En het gaat maar door: deadlines komen dichterbij, er ontstaan vaste ankermomenten in de week (de gitaar- en muzieklessen) en door nieuwe ontmoetingen ontstaat nieuw werk. Het levert niet altijd meteen een bak geld op, maar wat een voldoening geeft het te doen wat simpelweg 'leuk' is. Ik mis het werken in een klas steeds minder. De vrijheid om de hond met goed weer lekker lang uit te kunnen laten, scholing te volgen die ik wil (binnenkort 'dansspetters' en daarna 'ikleeranders'), mensen te kunnen ontmoeten op (bijna) alle momenten van de week.... Heerlijk!

Het onderzoek naar de sluiting van de Toermalijn is gestart. En met ex-collega's heb ik er een borrel op gedronken. We hopen dat het onderzoek zal duidelijk maken dat het een soap was. Om te gillen, om te huilen en omdat sommige dingen zó absurd waren; om te lachen, jawel! Ik voel (nu) niet meer de behoefte om er nog meer over te schrijven. Mijn blogs 'Er was eens... (1, 2 en 3)', zeggen genoeg. Er broeit daarentegen wél een blog over hoe de nieuwe cultuurgelden voor het onderwijs worden verdeeld, hier in Groningen.... maar dat komt wel (weer een 'to do' op mijn lijst).... rustig aan!

De joggingbroek die ik aanschafte om me voor te bereiden op een bankhangend bestaan, lezend, zappend, bier en chips etend, als een vrouwelijke versie van Onslow uit Keaping Up Appearances, draag ik meer dan graag. Maar de bank is van mijn pubers, hun vrienden en m'n hond.

zondag 3 februari 2013

Parkeerschijf

In het dorp waar ik regelmatig boodschappen doe is de dorpskern recentelijk gepimpt. Grootstedelijk is er zelfs een parkeergarage aangelegd. Om redenen die ik niet weet en ook niet kan verzinnen is toen de regeling ingevoerd dat auto's zo'n blauwe parkeerschijf achter de voorruit moeten plaatsen. Want auto's mogen er niet langer dan 2 uur staan. Persoonlijk dacht ik dat die slappe plastic hoesjes met kartonnen schijfjes in de jaren tachtig een stille dood gestorven waren. Ik kon me ze nog vaag herinneren van vakanties naar Duitsland waar wij als kinderen in bedjes achterin de auto, zonder gordels en gewoon horizontaal en overdwars lekker onder een dekbedje slapend, naartoe werden gereden. In die leuke vakwerkstadjes moest je zo'n kaart gebruiken, en ik herinner me vooral die keer dat de hond erop had liggen kauwen waardoor het een volstrekt onleesbaar vod was geworden.

In mijn buurdorp moeten we dus nu zo'n retrokaart gebruiken. Ook al zijn er genoeg parkeerplaatsen en ook al zou ik niet weten waarom je langer dan 2 uur zou willen parkeren, want zo fantastisch is de opgeleukte dorpskern nou ook weer niet. Hoewel... als je nou voor een heel ingewikkelde was-, knip- en krulsessie bij de kapper zit, bedenk ik me nu, dan moet je halverwege met je haren in de prut even aan het kartonnetje gaan draaien. Wat overigens niet mag, want je moet eerst 'aan het verkeer deelnemen'. Dus moet je je auto, met je haar, ook nog van parkeerplek veranderen. Gelukkig ga ik nooit voor ingewikkelde sessies naar de kapper. En al helemaal niet met de auto. Maar goed.

Ik kreeg een gratis schijf bij de plaatselijke supermarkt, want ik ga, hoewel ik best wel om het milieu geef, niet altijd met de fiets boodschappen doen. De parkeerschijf verdween via het zijvak van de deur naar de verzameling haarspeldjes, dropjes en snoeppapiertjes onder de mat van de voorstoel. Heel soms viste ik de kaart tevoorschijn en draaide ik braaf de juiste tijd voor het pijltje. Maar zoals dat gaat met alles waar ik het nut niet zo van inzie... ik deed dat vaker niet dan wel. En dus kreeg ik een bon. De parkeerwacht zag me aankomen, versnelde haar pas en sloeg een paar auto's over zodat we tegelijk bij mijn auto aankwamen. Het bracht het slechtst denkbare in me boven. Daar ben ik niet trots op. Het kostte me ruim 95 euro. Hoeveel te hard kun je daarvoor wel niet rijden?

Goed. Net als geflitst worden voor te hard rijden uiteindelijk bij mij wél werkte, dacht ik nu iets vaker aan de kaart. Maar niet vaak genoeg. En dus was daar vorige week mijn tweede bekeuring. Na de machteloze woede kreeg ik nu last van jeuk. Creatieve kriebels. Recalcitrante rebellie. Ik las de borden in de parkeergarage, één keer, twee keer en nog eens. Ik las op internet de wet- en regelgeving na en bedacht en passant nog een handvol aardige lessen 'levend rekenen' (wat betaal je per jaar als je gemiddeld twee keer per maand een bekeuring krijgt voor het parkeren? wat is goedkoper, betaald parkeren van een euro per uur, of x keer een bekeuring? hoeveel weken kun je parkeren voor de prijs van 1 bekeuring? hoe werkt dat eigenlijk, zo'n parkeerschijf? hé, je kunt leren klokkijken met zo'n ding... hoeveel schijven heb ik nodig als ik 24 uur per dag wil dekken als ik ergens 2 uur mag parkeren?) En kocht toen 5 parkeerschijven à 30 cent per stuk. Tel uit mijn winst!

maandag 28 januari 2013

Ecologische Pedagogiek en boomwhackers.

Vorige week heb ik mezelf getrakteerd op een schoolreisje. Per slot van rekening kreeg ik laatst bij mij akte van ontslag ook een akte van aanstelling en daaruit maakte ik op dat ik het afgelopen half jaar wel degelijk verbonden ben geweest aan een school, al heb ik er geen voet over de drempel gezet. Het zou wel een grap zijn, bedenk ik me nu, als ik in deze laatste week van mijn werkzaam bestaan nog even daadwerkelijk zou gaan 'werken'. Maar goed, ik geloof niet dat de school in kwestie zich verbonden voelt met mij en andersom is dat zeker niet het geval. Dus kan ik stellen dat ik een juf ben zonder school, maar het onderwijs zit in mijn bloed en dus mocht ik van mezelf naar Utrecht. Om me te vergapen aan allerlei mooie, nieuwe onderwijsontwikkelingen waaraan ik zelf had mee willen werken. Overigens zag ik ook heel veel waar ik niets mee te maken wilde hebben, maar dit terzijde.

Ik had me opgegeven voor een lezing van de Hogeschool Utrecht over Ecologische Pedagogiek. Daarbij had ik wilde fantasieën over op je knieën in de kwelder kinderen uitleggen hoe dat nou zit met zout en zoet water, maar daar ging het dus niet over.

Mijn associatie met het woord 'ecosysteem' bleek wel aardig te kloppen. De van nature belangrijke wisselwerkingen, causale verbanden en de relevante relaties, zien de enigszins filosofisch aangelegde pedagogen als 'ecologisch'. Anders dan de onderwijskundige psychosociale benadering waar men in Den Haag zo dol op is, hecht een ecologisch pedagoog grote waarde aan het web waarin kinderen zich bevinden en waarin alle factoren hun al dan niet waardevolle (en meetbare) bijdrage leveren aan de ontwikkeling. Termen als meerstemmigheid, verbondenheid en complexiteit werden de zaal in geslingerd.

Ik zat er met flapperende oren naar te luisteren. Ik hoorde niets nieuws. Loris Malaguzzi, om maar iemand te noemen, had het al over de omgeving als pedagoog en ook mijn eigen Freinet gebruikte het leven zelf. Eigenlijk heel veel onderwijsvernieuwers. Achter mij zat een (Jenaplan-) docent van de PABO in Assen zich te verbijten.

Maar het ergste moest nog komen. Dat was een opmerking uit de zaal. Van een juf. 'Ik werk in het onderwijs, dus ik denk dat ik wel namens alle leerkrachten in Nederland kan spreken...' En toen kwam het: '... het klinkt wel leuk die ecologische pedagogiek, maar als dit niet van bovenhand wordt opgelegd, verplicht wordt gesteld door de directie, gaat het ook niet gebeuren hoor, want naast rekenen en taal ook nog aan ecologische pedagogiek doen; daar is gewoon geen tijd en ruimte voor'. Nee doos, muts, onnozele geit! Ecologische pedagogiek is niet zomaar 'iets' wat je erbij moet doen... het zou de basisgedachte moeten zijn, van waaruit je alle vakken geeft! Net als burgerschapsvorming iets is wat je moet doen en niet uit een boekje kunt leren. Het is mijn grootste irritatie, maar ook ben ik tamelijk allergisch geworden voor dat afschuifgedrag. Nee, de directie; die moet het maar verplicht stellen. Dat helpt. Wanneer nemen leerkrachten hun eigen verantwoordelijkheid? Hester IJsseling blogt erover in haar 'Nussbaum over verantwoordelijkheid'. Ik moest er vandaag opnieuw aan denken toen ik de volgende tweet las: 'Vandaag Cito eindtoets oefenen...Lastig om iets te doen waar je totaal niet achterstaat.' Tja, denk ik dan. Zolang we het allemaal braaf blijven doen, zal er echt niets veranderen hoor.

En zo doolde ik later rond over de jaarbeurs. Het onderwijs keurig in straten en pleinen opgedeeld, hier en daar een methode die vakoverstijgend riep te zijn. Cito, centraal gesitueerd op een enorm plein, nodigde me aan tafel uit omdat 'we samen meer weten'. Ik wilde het niet weten. Gelukkig vond ik in de muziekstraat een heel fijne muziekwinkel, niet geïntegreerd met geen enkel ander vak; gewoon lekker op zichzelf staand met een super enthousiaste muziekjuf. Daar kwam ik bij en kreeg ik helemaal weer hoop toen er zich een jonge student meldde die aangaf dat hij muziek zó belangrijk vond. 'Ik leer er dan wel niets over op de PABO, maar dat geeft niet; ik leer het mezelf wel'. Hij roemde, net als Ali B. zijn juf Mirjam, zijn basisschooljuf van vroeger; die tussen de lessen door haar gitaar pakte en zomaar wat speelde. Volmaakt gelukkig zat ik daarna in de trein met mijn boomwhackers. Schoolreisje geslaagd.

woensdag 16 januari 2013

Nevel

"One of the things the web teaches us is that everything is connected (hyperlinks) and we all should work together (standards). Too often school teaches us that everything is separate (many different 'subjects') and that we should all work alone." Aaron Swartz

Dit citaat triggerde me. Ik las het op een facebookpagina van een vriend en had niet onmiddellijk in de gaten dat het van de 26-jarige internetactivist was die vrijdag 11 januari zelfmoord pleegde. Zijn strijd voor openheid leverde hem civiele procedures op, inclusief beschuldigingen, arrestaties, boetes en dreiging van gevangenisstraf. 

Niet iedereen houdt van openheid en soms zijn mistige nevelen misschien ook wel te verkiezen boven de niets onthullende openheid. Lance Armstrong weet er alles van. En ik ook. Soms legt openheid zoveel kwetsbaarheid bloot dat het risico op beschadiging groot is. Vandaar dat ik in dit blog met flink wat omtrekkende bewegingen op mijn doel af ga.

Deze week werd ik via Twitter deelgenoot gemaakt van een inkijkje in een klassenpraktijk. Voor de getoonde openheid van juf en school niets dan lof. Grote bewondering. Maar wat zag ik? En wat las ik in het citaat van Aaron? Hij stelt, en ik ben het roerend met hem eens, dat te vaak scholen in hun aanbod zaken scheiden en ieder kind voor zich, zich de stof maar eigen dient te maken. Losgeweekt van de context en het echte leven zelf. Exact dat zag je gebeuren in het filmfragment. Het lesgeven teruggebracht naar een manipulerende wijze van cognitieve gedragstherapie. Een manier van omgaan met elkaar die in niets lijkt op de natuurlijke wijze waarop ouders met hun kinderen communiceren en kinderen onderling problemen bespreken en leren van en met elkaar. Gelukkig heb ik ook andere filmpjes gezien, bijvoorbeeld 'in de klas van Ellen' van Ellen Emonds, leraar van het jaar 2012. En gelukkig is er in het onderwijsveld ook steeds meer vraag naar leergebiedoverstijgend leren, metacognitie, en mag ik met mijn werk een bijdrage leveren om leerkrachten te helpen met de implementatie daarvan.